{"id":"wos-2014-grudzien-probna-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2014-grudzien-probna-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"probna","year":2014,"month":"grudzien","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nScharakteryzuj źródła dochodów gminy, uwzględniając zakres zadań przez nią\nsprawowanych.","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nScharakteryzuj źródła dochodów gminy, uwzględniając zakres zadań przez nią\nsprawowanych.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n28. Samorząd terytorialny w Polsce. Uczeń:\n1) omawia formy demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej\nw samorządach terytorialnych; opisuje instytucję referendum\nlokalnego;\n2) przedstawia zadania i kompetencje samorządu gminnego,\npowiatowego i wojewódzkiego;\n3) wyjaśnia, jakie są źródła dochodów samorządów (dochody\nwłasne, dotacje, subwencje) i jak jest uchwalany budżet gminy;\n(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Uczeń:\n2) wymienia najważniejsze zadania samorządu gminnego\ni wykazuje, jak odnosi się to do jego codziennego życia;\n3) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym\npodejmowania decyzji w sprawie budżetu.\n(III etap) 28. Gospodarka w skali państwa. Uczeń:\n2) wymienia najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnia co\nto jest budżet państwa;\n3) przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT)\ni oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.\nElement oceny\nPoziom\nPunkty\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)\nII\n8\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)\nIII\n+1\nSELEKCJA INFORMACJI (S)\nII\n0\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)\nIII\n+1\nSUMA PUNKTÓW: 10\nSchemat punktowania:\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)\nZdający w pełni:\n1) przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy\nz ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw\npodatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,\nod czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,\ntargowej, od posiadania psów); udziały w podatkach\ndochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3\nwpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko\n1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych\ni jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,\nposiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że\npodstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od\nnieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób\nfizycznych;\n2) wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu\ngminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,\noświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań\noświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,\nwyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone\ndochody;\n3) wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi\no charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie\nlub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego\nzadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym\nterminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z\nfunduszów UE.\n4) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych\nwybranych aspektów analizowanego tematu w szerszym\nkontekście interpretacyjnym, np. funkcjonowania samorządu\ngminnego, uwzględniając relacje między administracją rządową\na samorządową; prawidłowo używał wielu pojęć związanych\nz tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody własne, dotacja\ncelowa, subwencja ogólna, zadania własne i zlecone, budżet\ngminy, absolutorium, podatek, PIT, CIT, rodzaje opłat.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA.\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI.\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji\n(nie zamieścił w pracy\nfragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA.\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)\nZdający przedstawił w pełni większość istotnych aspektów\nzagadnienia - spośród następujących:\n1) przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy\nz ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw\npodatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,\nod czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,\ntargowej, od posiadania psów); udziały w podatkach\ndochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3\nwpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko\n1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych\ni jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,\nposiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że\npodstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od\nnieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób\nfizycznych;\n2) wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu\ngminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,\noświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań\noświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,\nwyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone\ndochody;\n3) wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi\no charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie\nlub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego\nzadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym\nterminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z\nfunduszów UE.\n4) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem, np.: samorząd\nterytorialny, dochody własne, dotacja celowa, subwencja ogólna,\nzadania własne i zlecone, budżet gminy, podatek, rodzaje opłat.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)\nZdający zasygnalizował jedynie większość istotnych aspektów\nlub pominął więcej niż jeden istotny aspekt zagadnienia -\nspośród następujących:\n1) przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy\nz ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw\npodatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,\nod czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,\ntargowej, od posiadania psów); udziały w podatkach\ndochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3\nwpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\n1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych\ni jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,\nposiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że\npodstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od\nnieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób\nfizycznych;\n2) wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu\ngminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,\noświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań\noświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,\nwyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone\ndochody;\n3) wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi\no charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie\nlub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego\nzadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym\nterminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z\nfunduszów UE.\n4) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody\nwłasne, dotacja celowa, subwencja.\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\n(0 PKT)\nZdający nie zrozumiał tematu - nie zasygnalizował większości\nistotnych aspektów lub pominął więcej niż dwa istotne aspekty\nzagadnienia - spośród następujących:\n1) przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy\nz ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw\npodatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,\nod czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,\ntargowej, od posiadania psów); udziały w podatkach\ndochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3\nwpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko\n1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych\ni jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,\nposiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że\npodstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od\nnieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób\nfizycznych;\n2) wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu\ngminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,\noświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań\noświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,\nwyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone\ndochody;\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane z tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n3) wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi\no charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie\nlub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego\nzadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym\nterminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z\nfunduszów UE.\n4) Zdający nie wykazał się znajomością nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody\nwłasne, dotacja celowa, subwencja.\nEgzaminator może ocenić wartość merytoryczną pracy na 12, 8 lub 4 punkty, klasyfikując\nw ten sposób wypowiedź na jeden z trzech poziomów (I-III). Egzaminator może także ocenić\npracę na 0 punktów. Maksymalnie za wypowiedź pisemną można uzyskać 12 punktów.\nOstateczna liczba punktów uzyskanych przez zdającego jest zależna także od poziomu\nrealizacji trzech pozostałych kryteriów, tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji\noraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za zrealizowanie danego kryterium na poziomie\nwyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt\nwięcej / mniej.\nPrzykładowa odpowiedź nr 1:\nGmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Zadaniem gminy jest\nzaspokajanie potrzeb jej mieszkańców, w tym tych najbardziej podstawowych. To gmina\nutrzymuje sieć szkół w tym szkół podstawowych i gimnazjów, to gmina dba o drogi lokalne.\nW obrębie gminy powinna być też zorganizowana sieć pomocy społecznej, dzięki której dba\nsię o potrzeby jej najuboższych mieszkańców. Wodociągi, wysypiska śmieci, oczyszczalnie\nścieków to też gmina (jej obowiązki). Na to wszystko potrzebne są pieniądze. Również\nutrzymanie urzędu gminy, lokalnej biurokracji wymaga funduszy. Gminy wykonują też często\nzadania zlecone, np. kiedy organizowane są wybory parlamentarne - to też kosztuje, na to\nmuszą być środki. Moim zadaniem jest odpowiedzieć na pytanie, skąd gmina pozyskuje\nfundusze, aby móc wykonywać zadania własne i tzw. zadania zlecone, czyli jakie są źródła\ndochodów gminy.\nJest wiele źródeł dochodów gminy. Zacznę od dochodów własnych. Ważną rolę\nodgrywają tu dochody czerpane z podatków. Wśród nich należy wymienić: podatek\nod nieruchomości (płacisz za posiadanie mieszkania, czy garażu na terenie gminy),\nczy podatek rolny, płacony przez właścicieli gruntów rolnych znajdujących się na terenie\ngminy. Są też inne, jak np. podatek od posiadania psów, chociaż nie każda gmina go pobiera.\nW mojej gminie takie opłaty są wnoszone, zgodnie z decyzją kierującego gminą burmistrza.\nGmina otrzymuje też część podatków pozyskiwanych przez budżet państwa. Do jednostek\nsamorządu terytorialnego spływa prawnie przewidziana część podatków od osób fizycznych,\nktórzy zamieszkują na terenie gminy (PIT, CIT). Ważną rolę odgrywają też różne opłaty, np.\nopłata targowa. Istnieje też opłata uzdrowiskowa, ale z tej korzystać mogą tylko te gminy,\nw którym istnieją miejscowości uznane za uzdrowiska. Wówczas przyjeżdżające do nich osoby\nmuszą taką opłatę wnosić. Jest też opłata za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Koncesję\nna sprzedaż alkoholu każdy sklep musi wykupić od gminy. Ostatnio wprowadzono też budzącą\nduże emocje tzw. opłatę śmieciową - gmina odpowiedzialna jest za rozwiązywanie problemów\nodpadów (śmieci).\nDuży wpływ na to, czy gmina jest bogata czy biedna odgrywa fakt jak dużym\nmajątkiem własnym dysponuje. Gminy posiadają ziemię, która mogą dzierżawić i stąd\nczerpać nieraz bardzo duże dochody, jeżeli, np. na tych gruntach powstanie supermarket\nlub dochodowa fabryka. Gminy maja też w swoim władaniu budynki, lokale handlowe, które\nmogą wynajmować. Na rzecz gminy można też przekazać spadek lub darowiznę.\nWażnym źródłem dochodów gminy są dotacje i subwencje z budżetu państwa. Czym\nsię rożni subwencja od dotacji? Otóż subwencja jest podstawową formą wspierania gmin\nprzez budżet państwa. Z otrzymywanych subwencji finansowane jest realizowanie większości\nzadań własnych gminy. Subwencja należy się każdej ginie, a zasady jej wypłacania ustalone\nsą ustawowo.\nInaczej funkcjonuje system dotacji. Dotacje otrzymuje gmina najczęściej jako pomoc\nfinansową (współfinansowanie) w przypadku realizacji określonej inwestycji i musi o taką\ndotację wystąpić i nie zawsze może ją otrzymać. Dotacja ma charakter uznaniowy\nw przeciwieństwie do subwencji, która się należy gminie zawsze. Na nic innego te tzw.\nznaczone pieniądze nie mogą być wydane. Tak też można potraktować pieniądze unijne.\nDzieje się tak, od kiedy Polska wstąpiła do Unii Europejskiej (2004 r.). Pozyskują środki\nz różnych funduszy, w tym najczęściej z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), co jest\nwidoczne w wielu szkołach, np. na komputerach szkolnych, pracowniach informatycznych,\nrzutnikach widnieją naklejki z informacją „sfinansowane w ramach środków z EFS”. W moim\nmieście zostało odnowionych kilka budynków i wyremontowanych kilka dróg ze środków\nunijnych, w tym przypadku z Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Z tego źródła\npozyskano środki na remont biblioteki miejskiej i odnowienie lokalnego ośrodka kultury.\nJeżeli gmina wykonuje zadania zlecone (a nie określone jako własne), to w całości są\none finansowane z budżetu państwa.\nGmina może też zaciągać kredyty i korzystać z pożyczek. Jest to jednak ryzykowne.\nW mojej gminie w ostatnich latach sfinansowano wiele inwestycji, w tym komunikacyjnych,\nkorzystając z kredytów. Było to bardzo korzystne dla mieszkańców, ale staliśmy się jedną\nz najbardziej zadłużonych gmin w Polsce. Władze gminy muszą wyprzedawać część majątku\ngminy, aby pokryć rosnące zadłużenie.\nPodsumowując - gmina zaspokaja potrzeby mieszkańców i na realizację tych zadań\npozyskuje środki z różnych źródeł. Do najważniejszych należą: dochody własne, środki\nz budżetu państwa i środki pozyskiwane z funduszy unijnych.\nOcena przykładowej odpowiedzi nr 1:\nPrzykładowa odpowiedź nr 2:\nJedną z najważniejszych reform przeprowadzonych w Polsce po upadku komunizmu\nbyło stworzenie samorządu terytorialnego. Podzielono Polskę na gminy, powiaty\ni województwa. Wprowadzono różne rodzaje gmin: wiejskie, miejskie, miejsko-wiejskie.\nPowszechnie uważa się, że stworzenie samorządu to duży sukces Polski. Samorządy stanowią\nElement oceny\nPoziom\nPunkty\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)\nII\n8\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)\nII\n0\nSELEKCJA INFORMACJI (S)\nIII\n+1\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)\nIII\n+1\nSUMA PUNKTÓW: 10\nważny element demokracji. Władza znalazła się w rękach lokalnych społeczności, które same\no sobie decydują. Mieszkańcy gminy (odpowiednio również powiatu i województwa)\nwybierają swoje władze i mają bezpośredni wpływ na tworzenie budżetów i wydawanie\nlokalnych pieniędzy. To od lokalnych społeczności zależy, czy ich miasta lub wioski będą się\nprawidłowo rozwijać, a lokalne budżety będą przeznaczane na rozwój. Państwo całkowicie\npozwoliło gminom prowadzić własną politykę, w tym finansową i nie wtrąca się do tego.\nZ budżetu gminy czerpane są fundusze na budowę szkół (podstawowych, gimnazjów,\nśrednich) oraz remont dróg. Niestety nie wszystkie gminy wydają pieniądze właściwie. Wiele\ngmin jest biednych i nie zawsze starcza pieniędzy na zaspokajanie potrzeb mieszkańców.\nA tych potrzeb jest wiele. Jak już wspomniano należą do nich szkoły, drogi, ale też szpitale,\nsierocińce czy wysypiska śmieci (to działanie z innego obszaru niż pozostałe, ale też ważne\ndla zwykłych mieszkańców). Wiele pieniędzy pochłania też organizacja wyborów - co\npokazały ostatnie wybory samorządowe. Należy opłacić ludzi pracujących w komisjach,\nwynająć lokale, a i organizacja kampanii wyborczej pochłania ogromne publiczne pieniądze.\nI tu należy powrócić do właściwego pytania - skąd gminy biorą środki? Należy\nstwierdzić, że z wielu źródeł. Podstawą utrzymania gmin są opłaty podatników, podatki\ni opłaty gminne. Takim typem opłat jest podatek za posiadanie lokalu - obojętnie, czy to\nmieszkanie, sklep, czy warsztat należy wnieść opłatę do gminy. Gminy wspiera też państwo.\nNa prowadzenie szkół gminy otrzymują środki od państwa (dotacje). Również gmina może\nwystąpić do państwa o pomoc finansową, kiedy zdecyduje się wyremontować ważną drogę lub\nzbudować oczyszczalnię ścieków. Niektóre gminy nauczyły się też korzystać ze środków Unii\nEuropejskiej. Gminy też często wyprzedają posiadany majątek - zwłaszcza wówczas gdy\nbrakuje im środków. Takie działania nie zawsze akceptują mieszkańcy gminy. Mogą\nzorganizować wtedy referendum i odwołać wójta lub burmistrza. Aby tak się stało, musi pójść\ni zagłosować co najmniej 30% mieszkańców. W przeciwnym razie referendum będzie\nnieważne. Za odwołaniem musi zagłosować większość spośród tych, którzy poszli głosować.\nSamorząd terytorialny to ważna część funkcjonowania państwa. Od jakości pracy\nwładz gminy zależy dobro jej mieszkańców. Ważne jest aby rozsądnie pozyskiwać i wydawać\nw gminie publiczne pieniądze i aby mieszkańcy gminy mieli nad tymi wydatkami kontrolę.\nTo są podstawowe standardy demokracji. Budżet musi być przejrzysty, a działania władz\npodlegać kontroli. Tylko wówczas możemy mówić o prawdziwej demokracji. Dotyczy to\nrównież budżetu gminy.\nOcena przykładowej odpowiedzi nr 2:\nElement oceny\nPoziom\nPunkty\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)\nI\n4\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)\nI\n0\nSELEKCJA INFORMACJI (S)\nI\n0\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)\nI\n0\nSUMA PUNKTÓW: 4","solution":null,"image":"img/wos-2014-grudzien-probna-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura próbna · grudzień 2014 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura próbna","text_html":"<p>Temat 2.<br>Scharakteryzuj źródła dochodów gminy, uwzględniając zakres zadań przez nią<br>sprawowanych.</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Scharakteryzuj źródła dochodów gminy, uwzględniając zakres zadań przez nią<br>sprawowanych.<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Samorząd terytorialny w Polsce. Uczeń:</li><li>omawia formy demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej</li></ol>\n<p>w samorządach terytorialnych; opisuje instytucję referendum<br>lokalnego;</p>\n<ol><li>przedstawia zadania i kompetencje samorządu gminnego,</li></ol>\n<p>powiatowego i wojewódzkiego;</p>\n<ol><li>wyjaśnia, jakie są źródła dochodów samorządów (dochody</li></ol>\n<p>własne, dotacje, subwencje) i jak jest uchwalany budżet gminy;<br>(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Uczeń:</p>\n<ol><li>wymienia najważniejsze zadania samorządu gminnego</li></ol>\n<p>i wykazuje, jak odnosi się to do jego codziennego życia;</p>\n<ol><li>przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym</li></ol>\n<p>podejmowania decyzji w sprawie budżetu.<br>(III etap) 28. Gospodarka w skali państwa. Uczeń:</p>\n<ol><li>wymienia najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnia co</li></ol>\n<p>to jest budżet państwa;</p>\n<ol><li>przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT)</li></ol>\n<p>i oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.<br>Element oceny<br>Poziom<br>Punkty<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)<br>II<br>8<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)<br>III<br>+1<br>SELEKCJA INFORMACJI (S)<br>II<br>0<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)<br>III<br>+1<br>SUMA PUNKTÓW: 10<br>Schemat punktowania:<br>Poziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)<br>Zdający w pełni:</p>\n<ol><li>przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy</li></ol>\n<p>z ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw<br>podatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,<br>od czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,<br>targowej, od posiadania psów); udziały w podatkach<br>dochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3<br>wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko<br>1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych<br>i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,<br>posiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że<br>podstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od<br>nieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób<br>fizycznych;</p>\n<ol><li>wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu</li></ol>\n<p>gminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,<br>oświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań<br>oświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,<br>wyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone<br>dochody;</p>\n<ol><li>wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi</li></ol>\n<p>o charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie<br>lub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego<br>zadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym<br>terminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z<br>funduszów UE.</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych</li></ol>\n<p>wybranych aspektów analizowanego tematu w szerszym<br>kontekście interpretacyjnym, np. funkcjonowania samorządu<br>gminnego, uwzględniając relacje między administracją rządową<br>a samorządową; prawidłowo używał wielu pojęć związanych<br>z tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody własne, dotacja<br>celowa, subwencja ogólna, zadania własne i zlecone, budżet<br>gminy, absolutorium, podatek, PIT, CIT, rodzaje opłat.<br>POPRAWNOŚĆ<br>MERYTORYCZNA.<br>Zdający nie popełnił<br>żadnego błędu<br>merytorycznego.<br>SELEKCJA INFORMACJI.<br>Zdający przeprowadził<br>poprawną selekcję<br>i hierarchizację<br>informacji<br>(nie zamieścił w pracy<br>fragmentów<br>niezwiązanych<br>z tematem).<br>JĘZYK, STYL<br>I KOMPOZYCJA.<br>Zdający zaprezentował<br>wywód w pełni spójny,<br>harmonijny i logiczny.<br>Poziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)<br>Zdający przedstawił w pełni większość istotnych aspektów<br>zagadnienia - spośród następujących:</p>\n<ol><li>przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy</li></ol>\n<p>z ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw<br>podatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,<br>od czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,<br>targowej, od posiadania psów); udziały w podatkach<br>dochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3<br>wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko<br>1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych<br>i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,<br>posiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że<br>podstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od<br>nieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób<br>fizycznych;</p>\n<ol><li>wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu</li></ol>\n<p>gminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,<br>oświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań<br>oświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,<br>wyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone<br>dochody;</p>\n<ol><li>wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi</li></ol>\n<p>o charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie<br>lub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego<br>zadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym<br>terminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z<br>funduszów UE.</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych</li></ol>\n<p>aspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością<br>wybranych pojęć związanych z tematem, np.: samorząd<br>terytorialny, dochody własne, dotacja celowa, subwencja ogólna,<br>zadania własne i zlecone, budżet gminy, podatek, rodzaje opłat.<br>POPRAWNOŚĆ<br>MERYTORYCZNA<br>Zdający popełnił jeden<br>lub dwa błędy<br>merytoryczne.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Zdający przeprowadził<br>niekonsekwentną<br>selekcję informacji i ich<br>hierarchizację (umieścił<br>w pracy nieliczne<br>fragmenty niezwiązane<br>z tematem).<br>JĘZYK, STYL<br>I KOMPOZYCJA<br>Zdający zaprezentował<br>wywód nie w pełni<br>uporządkowany.<br>Poziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)<br>Zdający zasygnalizował jedynie większość istotnych aspektów<br>lub pominął więcej niż jeden istotny aspekt zagadnienia -<br>spośród następujących:</p>\n<ol><li>przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy</li></ol>\n<p>z ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw<br>podatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,<br>od czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,<br>targowej, od posiadania psów); udziały w podatkach<br>dochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3<br>wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko<br>POPRAWNOŚĆ<br>MERYTORYCZNA<br>Zdający popełnił trzy<br>lub cztery błędy<br>merytoryczne.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Zdający przeprowadził<br>w niewystarczającym<br>stopniu selekcję<br>informacji i ich<br>1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych<br>i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,<br>posiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że<br>podstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od<br>nieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób<br>fizycznych;</p>\n<ol><li>wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu</li></ol>\n<p>gminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,<br>oświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań<br>oświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,<br>wyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone<br>dochody;</p>\n<ol><li>wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi</li></ol>\n<p>o charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie<br>lub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego<br>zadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym<br>terminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z<br>funduszów UE.</p>\n<ol><li>Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć</li></ol>\n<p>związanych z tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody<br>własne, dotacja celowa, subwencja.<br>hierarchizację (napisał<br>pracę, której znaczną<br>część stanowią<br>fragmenty niezwiązane<br>z tematem).<br>JĘZYK, STYL<br>I KOMPOZYCJA<br>Zdający zaprezentował<br>wywód w sposób<br>chaotyczny<br>i nielogiczny.<br>(0 PKT)<br>Zdający nie zrozumiał tematu - nie zasygnalizował większości<br>istotnych aspektów lub pominął więcej niż dwa istotne aspekty<br>zagadnienia - spośród następujących:</p>\n<ol><li>przedstawił źródła dochodów własnych, m.in. wpływy</li></ol>\n<p>z ustalonych i pobieranych na podstawie odrębnych ustaw<br>podatków (od nieruchomości, rolnego, od spadków i darowizn,<br>od czynności cywilnoprawnych); wpływy z opłat (np. skarbowej,<br>targowej, od posiadania psów); udziały w podatkach<br>dochodowych stanowiących dochód budżetu państwa (ponad 1/3<br>wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, blisko<br>1/15 wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych<br>i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,<br>posiadających siedzibę na terenie gminy); podkreślił, że<br>podstawowym dochodem własnym gmin jest podatek od<br>nieruchomości oraz udział w podatku dochodowym od osób<br>fizycznych;</p>\n<ol><li>wyjaśnił, że subwencja ogólna jest formą zasilania budżetu</li></ol>\n<p>gminy z budżetu państwa i składa się z części: podstawowej,<br>oświatowej, której wysokość zależy od zakresu zadań<br>oświatowych realizowanych przez jednostki oraz liczby uczniów,<br>wyrównawczej, rekompensującej, która ma pokryć utracone<br>dochody;<br>POPRAWNOŚĆ<br>MERYTORYCZNA<br>Zdający popełnił co<br>najmniej pięć błędów<br>merytorycznych.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Ponad połowę pracy<br>stanowią fragmenty<br>niezwiązane z tematem.<br>JĘZYK, STYL<br>I KOMPOZYCJA<br>Wywód jest<br>niekomunikatywny.</p>\n<ol><li>wykazał, że dotacje celowe są środkami publicznymi</li></ol>\n<p>o charakterze bezzwrotnym, przeznaczanymi na finansowanie<br>lub dofinansowanie kosztów wykonania ściśle określonego<br>zadania, celu i powinny być zrealizowane w wyznaczonym<br>terminie; uwzględnił dofinansowanie inwestycji gminnych z<br>funduszów UE.</p>\n<ol><li>Zdający nie wykazał się znajomością nielicznych pojęć</li></ol>\n<p>związanych z tematem, np.: samorząd terytorialny, dochody<br>własne, dotacja celowa, subwencja.<br>Egzaminator może ocenić wartość merytoryczną pracy na 12, 8 lub 4 punkty, klasyfikując<br>w ten sposób wypowiedź na jeden z trzech poziomów (I-III). Egzaminator może także ocenić<br>pracę na 0 punktów. Maksymalnie za wypowiedź pisemną można uzyskać 12 punktów.<br>Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez zdającego jest zależna także od poziomu<br>realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji<br>oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za zrealizowanie danego kryterium na poziomie<br>wyższym / niższym od poziomu wartości merytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt<br>więcej / mniej.<br>Przykładowa odpowiedź nr 1:<br>Gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Zadaniem gminy jest<br>zaspokajanie potrzeb jej mieszkańców, w tym tych najbardziej podstawowych. To gmina<br>utrzymuje sieć szkół w tym szkół podstawowych i gimnazjów, to gmina dba o drogi lokalne.<br>W obrębie gminy powinna być też zorganizowana sieć pomocy społecznej, dzięki której dba<br>się o potrzeby jej najuboższych mieszkańców. Wodociągi, wysypiska śmieci, oczyszczalnie<br>ścieków to też gmina (jej obowiązki). Na to wszystko potrzebne są pieniądze. Również<br>utrzymanie urzędu gminy, lokalnej biurokracji wymaga funduszy. Gminy wykonują też często<br>zadania zlecone, np. kiedy organizowane są wybory parlamentarne - to też kosztuje, na to<br>muszą być środki. Moim zadaniem jest odpowiedzieć na pytanie, skąd gmina pozyskuje<br>fundusze, aby móc wykonywać zadania własne i tzw. zadania zlecone, czyli jakie są źródła<br>dochodów gminy.<br>Jest wiele źródeł dochodów gminy. Zacznę od dochodów własnych. Ważną rolę<br>odgrywają tu dochody czerpane z podatków. Wśród nich należy wymienić: podatek<br>od nieruchomości (płacisz za posiadanie mieszkania, czy garażu na terenie gminy),<br>czy podatek rolny, płacony przez właścicieli gruntów rolnych znajdujących się na terenie<br>gminy. Są też inne, jak np. podatek od posiadania psów, chociaż nie każda gmina go pobiera.<br>W mojej gminie takie opłaty są wnoszone, zgodnie z decyzją kierującego gminą burmistrza.<br>Gmina otrzymuje też część podatków pozyskiwanych przez budżet państwa. Do jednostek<br>samorządu terytorialnego spływa prawnie przewidziana część podatków od osób fizycznych,<br>którzy zamieszkują na terenie gminy (PIT, CIT). Ważną rolę odgrywają też różne opłaty, np.<br>opłata targowa. Istnieje też opłata uzdrowiskowa, ale z tej korzystać mogą tylko te gminy,<br>w którym istnieją miejscowości uznane za uzdrowiska. Wówczas przyjeżdżające do nich osoby<br>muszą taką opłatę wnosić. Jest też opłata za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Koncesję<br>na sprzedaż alkoholu każdy sklep musi wykupić od gminy. Ostatnio wprowadzono też budzącą<br>duże emocje tzw. opłatę śmieciową - gmina odpowiedzialna jest za rozwiązywanie problemów<br>odpadów (śmieci).<br>Duży wpływ na to, czy gmina jest bogata czy biedna odgrywa fakt jak dużym<br>majątkiem własnym dysponuje. Gminy posiadają ziemię, która mogą dzierżawić i stąd<br>czerpać nieraz bardzo duże dochody, jeżeli, np. na tych gruntach powstanie supermarket<br>lub dochodowa fabryka. Gminy maja też w swoim władaniu budynki, lokale handlowe, które<br>mogą wynajmować. Na rzecz gminy można też przekazać spadek lub darowiznę.<br>Ważnym źródłem dochodów gminy są dotacje i subwencje z budżetu państwa. Czym<br>się rożni subwencja od dotacji? Otóż subwencja jest podstawową formą wspierania gmin<br>przez budżet państwa. Z otrzymywanych subwencji finansowane jest realizowanie większości<br>zadań własnych gminy. Subwencja należy się każdej ginie, a zasady jej wypłacania ustalone<br>są ustawowo.<br>Inaczej funkcjonuje system dotacji. Dotacje otrzymuje gmina najczęściej jako pomoc<br>finansową (współfinansowanie) w przypadku realizacji określonej inwestycji i musi o taką<br>dotację wystąpić i nie zawsze może ją otrzymać. Dotacja ma charakter uznaniowy<br>w przeciwieństwie do subwencji, która się należy gminie zawsze. Na nic innego te tzw.<br>znaczone pieniądze nie mogą być wydane. Tak też można potraktować pieniądze unijne.<br>Dzieje się tak, od kiedy Polska wstąpiła do Unii Europejskiej (2004 r.). Pozyskują środki<br>z różnych funduszy, w tym najczęściej z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), co jest<br>widoczne w wielu szkołach, np. na komputerach szkolnych, pracowniach informatycznych,<br>rzutnikach widnieją naklejki z informacją „sfinansowane w ramach środków z EFS”. W moim<br>mieście zostało odnowionych kilka budynków i wyremontowanych kilka dróg ze środków<br>unijnych, w tym przypadku z Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Z tego źródła<br>pozyskano środki na remont biblioteki miejskiej i odnowienie lokalnego ośrodka kultury.<br>Jeżeli gmina wykonuje zadania zlecone (a nie określone jako własne), to w całości są<br>one finansowane z budżetu państwa.<br>Gmina może też zaciągać kredyty i korzystać z pożyczek. Jest to jednak ryzykowne.<br>W mojej gminie w ostatnich latach sfinansowano wiele inwestycji, w tym komunikacyjnych,<br>korzystając z kredytów. Było to bardzo korzystne dla mieszkańców, ale staliśmy się jedną<br>z najbardziej zadłużonych gmin w Polsce. Władze gminy muszą wyprzedawać część majątku<br>gminy, aby pokryć rosnące zadłużenie.<br>Podsumowując - gmina zaspokaja potrzeby mieszkańców i na realizację tych zadań<br>pozyskuje środki z różnych źródeł. Do najważniejszych należą: dochody własne, środki<br>z budżetu państwa i środki pozyskiwane z funduszy unijnych.<br>Ocena przykładowej odpowiedzi nr 1:<br>Przykładowa odpowiedź nr 2:<br>Jedną z najważniejszych reform przeprowadzonych w Polsce po upadku komunizmu<br>było stworzenie samorządu terytorialnego. Podzielono Polskę na gminy, powiaty<br>i województwa. Wprowadzono różne rodzaje gmin: wiejskie, miejskie, miejsko-wiejskie.<br>Powszechnie uważa się, że stworzenie samorządu to duży sukces Polski. Samorządy stanowią<br>Element oceny<br>Poziom<br>Punkty<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)<br>II<br>8<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)<br>II<br>0<br>SELEKCJA INFORMACJI (S)<br>III<br>+1<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)<br>III<br>+1<br>SUMA PUNKTÓW: 10<br>ważny element demokracji. Władza znalazła się w rękach lokalnych społeczności, które same<br>o sobie decydują. Mieszkańcy gminy (odpowiednio również powiatu i województwa)<br>wybierają swoje władze i mają bezpośredni wpływ na tworzenie budżetów i wydawanie<br>lokalnych pieniędzy. To od lokalnych społeczności zależy, czy ich miasta lub wioski będą się<br>prawidłowo rozwijać, a lokalne budżety będą przeznaczane na rozwój. Państwo całkowicie<br>pozwoliło gminom prowadzić własną politykę, w tym finansową i nie wtrąca się do tego.<br>Z budżetu gminy czerpane są fundusze na budowę szkół (podstawowych, gimnazjów,<br>średnich) oraz remont dróg. Niestety nie wszystkie gminy wydają pieniądze właściwie. Wiele<br>gmin jest biednych i nie zawsze starcza pieniędzy na zaspokajanie potrzeb mieszkańców.<br>A tych potrzeb jest wiele. Jak już wspomniano należą do nich szkoły, drogi, ale też szpitale,<br>sierocińce czy wysypiska śmieci (to działanie z innego obszaru niż pozostałe, ale też ważne<br>dla zwykłych mieszkańców). Wiele pieniędzy pochłania też organizacja wyborów - co<br>pokazały ostatnie wybory samorządowe. Należy opłacić ludzi pracujących w komisjach,<br>wynająć lokale, a i organizacja kampanii wyborczej pochłania ogromne publiczne pieniądze.<br>I tu należy powrócić do właściwego pytania - skąd gminy biorą środki? Należy<br>stwierdzić, że z wielu źródeł. Podstawą utrzymania gmin są opłaty podatników, podatki<br>i opłaty gminne. Takim typem opłat jest podatek za posiadanie lokalu - obojętnie, czy to<br>mieszkanie, sklep, czy warsztat należy wnieść opłatę do gminy. Gminy wspiera też państwo.<br>Na prowadzenie szkół gminy otrzymują środki od państwa (dotacje). Również gmina może<br>wystąpić do państwa o pomoc finansową, kiedy zdecyduje się wyremontować ważną drogę lub<br>zbudować oczyszczalnię ścieków. Niektóre gminy nauczyły się też korzystać ze środków Unii<br>Europejskiej. Gminy też często wyprzedają posiadany majątek - zwłaszcza wówczas gdy<br>brakuje im środków. Takie działania nie zawsze akceptują mieszkańcy gminy. Mogą<br>zorganizować wtedy referendum i odwołać wójta lub burmistrza. Aby tak się stało, musi pójść<br>i zagłosować co najmniej 30% mieszkańców. W przeciwnym razie referendum będzie<br>nieważne. Za odwołaniem musi zagłosować większość spośród tych, którzy poszli głosować.<br>Samorząd terytorialny to ważna część funkcjonowania państwa. Od jakości pracy<br>władz gminy zależy dobro jej mieszkańców. Ważne jest aby rozsądnie pozyskiwać i wydawać<br>w gminie publiczne pieniądze i aby mieszkańcy gminy mieli nad tymi wydatkami kontrolę.<br>To są podstawowe standardy demokracji. Budżet musi być przejrzysty, a działania władz<br>podlegać kontroli. Tylko wówczas możemy mówić o prawdziwej demokracji. Dotyczy to<br>również budżetu gminy.<br>Ocena przykładowej odpowiedzi nr 2:<br>Element oceny<br>Poziom<br>Punkty<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (W)<br>I<br>4<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA (M)<br>I<br>0<br>SELEKCJA INFORMACJI (S)<br>I<br>0<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA (J)<br>I<br>0<br>SUMA PUNKTÓW: 4</p>","solutions":[]}